Tekentafelwijsheid

Als het aan minister Plasterk ligt, zijn Flevoland, Utrecht en Noord-Holland binnenkort verleden tijd. Die provincies moeten van hem samengaan tot één grote megaprovincie. ‘Flutland’, zo wordt de nieuwe Noordvleugelprovincie in de wandelgangen  al oneerbiedig genoemd. Dat geeft al een aanwijzing over de animo die er voor de fusie bestaat. Via een motie heeft de Eerste Kamer nog voor het kerstreces in 2013 voor opschorting van het wetgevingsproces gestemd. Dat is goed nieuws, ook voor de andere provincies.

Waarom wil het kabinet deze megaprovincie hebben? Continue reading

Geloof in het Koninkrijk: terugblikken en vooruitzien !

Met een groots spektakel is op 30  november 2013 de landing van Prins Willem Frederik op het strand van Scheveningen herdacht, precies 200 jaar geleden. Met deze festiviteit wordt de viering van 200 jaar Koninkrijk ingeluid, een viering die het komende jaar in het hele land in allerlei evenementen een vervolg krijgt. De prins die in Nederland was aangekomen, kreeg de titel van ‘soevereine vorst’ aangeboden en hij aanvaardde die onder de voorwaarde dat er een ‘wijze constitutie’ zou worden vastgesteld. Een paar maanden later, in maart 1814, was die constitutie, de Grondwet van 1814, een feit en het jaar daarop werd Willem Frederik Koning Willem I. Een nieuw tijdperk in de geschiedenis van Nederland was geboren. Het tweede eeuwfeest dat vandaag van start gaat, nodigt natuurlijk uit tot terugblikken en vooruitkijken.

Wat zijn nu de meest kleurrijke hoofdstukken van die Nederlandse geschiedenis? Continue reading

Nieuw boek ‘200 Jaar Koninkrijk: religie, staat en samenleving’

De meest kleurrijke hoofdstukken van de Nederlandse staatkundige geschiedenis liggen wel op het snijvlak van religie, staat en samenleving. De laatste jaren is deze verhouding opnieuw onderwerp van een levendig maatschappelijke en politiek debat. Het 200-jarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden vormt de aanleiding om de verhouding tussen religie, staat, en samenleving onder de loep te nemen.

Wat zegt het herleefde debat over religie over de Nederlandse samenleving anno 2013? Zijn er constanten in de godsdienstpolitiek van de Oranjevorsten en die van de moderne staat? Is de betekenis van religieus geïnspireerde waarden niet aan een maatschappelijke herwaardering toe? Is de ongemakkelijke verhouding tussen religie en de markt terecht? Zijn wij burgerschap niet te zeer gaan versmallen tot de relatie met de staat? Vragen als deze zijn uitgangspunt van dit boek. Aan de hand daarvan worden de diepterelaties tussen religie in de verhouding tot overheid, samenleving, markt en burgerschap onderzocht. Continue reading

Amerika waardeert religie wèl, laten wij ervan leren

Op bezoek bij het White House Office for Faith-Based and Neigborhood Partnerships

In de eindfase van de strijd om het Witte Huis zijn onze ogen dagelijks op Amerika gericht. Maar ook buiten de schijnwerpers is er in Washington veel interessants gaande. Voor de Nederlandse discussies daarover is zeker de manier waarop de Amerikaanse overheid met religie omgaat van belang. De laatste twee presidentschappen kent het Witte Huis heel dicht bij de president een speciale unit die samenwerking tussen overheid en maatschappelijk initiatief bevordert, uitdrukkelijk ook wanneer dit uit een geloofsovertuiging voortkomt: het White House Office for Faith-Based and Neighborhood Partnerships.

Waarom is dit nu zo bijzonder? Continue reading

Uitspraak Europees Hof in SGP-zaak stelt teleur

Het Europees Hof voor de rechten van de mens in Straatsburg heeft gesproken in de SGP-zaak en de conclusie laat niets te raden over: de klacht van de SGP is met een paar korte zinnen afgewezen als kennelijk ongegrond en daarmee niet-ontvankelijk. Niet alleen dat. In het voetspoor van de Nederlandse Hoge Raad stelt stelt het unanieme Hof zelfs dat het SGP-standpunt onaanvaardbaar is. Dat standpunt houdt in dat het geen vrouwen op de eigen kieslijst plaatst vanwege de Bijbels-geïnspireerde overtuiging dat het uitoefenen van gekozen politieke functies in strijd is met de roeping van de vrouw.

Moeten wij gelukkig zijn met de SGP-uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens? Het antwoord is ronduit: nee. Zowel in de einduitkomst als de manier van argumentatie stelt het Hof teleur. Continue reading

De weigerambtenaar gediscrimineerd

Er is weer een nieuwe fase aangebroken in de discussie over de weigerambtenaar. Juist in de week dat bekend werd dat de Raad van State oproept de weigerambtenaar te respecteren en ervoor pleit géén wetgeving vast te stellen, maakte een Kamermeerderheid zich op de strijd tegen de weigerambtenaar definitief aan te binden. Sterker nog, VVD, GroenLinks, D’66 en de PvdA steggelen om het initiatief naar zich toe te halen. Want er moet zo snel mogelijk een eind gemaakt worden aan het verschijnsel van de weigerambtenaar, liefst natuurlijk nog voor de verkiezingen. De één wil een eigen initiatiefwet, anderen snel een amendement op een wetsvoorstel dat al in behandeling is, weer een ander roept om uitvoering van een motie die er al lag en eerder al was aangenomen. ‘Weigerambtenaren zijn verleden tijd’, kopte het NRC dan ook op woensdag 13 juni.

Continue reading

Godsdienst alleen privé?

Godsdienst is weer zichtbaar in de samenleving en kwesties rond godsdienst dringen steeds vaker door tot het dagelijkse nieuws. In reactie daarop wordt door velen even nadrukkelijk gehamerd op het ‘privé’-karakter van godsdienst. In allerlei varianten is te horen dat godsdienst ‘achter de voordeur’ hoort en dat de overheid zich daarvan verre moet houden. Die reactie heeft op het eerste gezicht sterke papieren. Wijzen de bijna magische beginselen van ‘scheiding van kerk en staat’ en ‘neutraliteit’ van de overheid in godsdienstzaken niet in die richting? Bij nader inzien ligt dat anders. Door godsdienst op te sluiten in het privé-domein wordt de overheid noodzakelijke mogelijkheden uit handen genomen voor een goede omgang met godsdienst juist waar de werking ervan het privé-domein overstijgt.

Continue reading

Universiteit Leiden en vrijheid van godsdienstuiting

 

Bolwerk van vrijheid. Dit veelbelovende motto siert de Universiteit Leiden. Met trots vermeldt de website dat Nederlands oudste universiteit als protestantse instelling een bolwerk van vrijheid was in het katholieke Europa. De nieuwe universiteit zou een belangrijke functie moeten vervullen bij het vormen van jonge mensen voor verantwoordelijke posities in de jonge Republiek. Het krachtige motto gaat terug op een uitspraak van Willem van Oranje. Als oprichter ervan betitelde hij de universiteit als “een vast steunsel ende onderhoudt der vryheyt“. Ook vandaag voert de universiteit het vrije woord aan als een van de succesfactoren voor haar bloei in de tijd van de Gouden Eeuw. Niet in 1575 maar anno 2012 verbood het bolwerk van vrijheid een juridisch promovendus een tekst op te nemen als opdracht vóór in zijn proefschrift. 

Continue reading

Het recht op het vrije woord deugt nog steeds

Op de website van NRC Handelsblad staat een opiniepeilinkje: ’Begrijpt u nog iets van het recht op vrijheid van meningsuiting?’ Er is niet veel verbeeldingskracht nodig om de uitslag van deze enquête te voorspellen. Toch ben ik nog benieuwd hoeveel lezers uiteindelijk ’ja’ als antwoord geven.

Een saai recht is de vrije meningsuiting allang niet meer. Een paar jaar geleden nog zou een arrest van de Hoge Raad over vrijheid van meningsuiting vooral voer voor specialisten zijn geweest. En een billboard met een atheïstische slogan langs een snelweg: áls het al ooit geplaatst zou zijn, zou een ieder er schouderophalend aan voorbij zijn gereden. Nu zijn beide landelijk nieuws en voeden ze de toch al levendige discussie.

Maar vanwaar de verwarring over de vrije meningsuiting? Daarvoor zijn naar mijn mening een paar redenen.

Continue reading

Begripsverwarring in hoofddoekjesdebat

Scheiding van kerk en staat of de ‘neutraliteit van de overheid’ zijn heel verschillende kwesties.

Religieuze symbolen raken een gevoelige snaar. Zeker wanneer daarbij de overheid in beeld komt. Dat bleek opnieuw toen VVD-Kamerlid Hennis schijnbaar tussen neus en lippen door een hoofddoekjesverbod bepleitte voor ambtenaren. Zij bracht dat prompt in verband met de scheiding van kerk en staat en suggereerde dat vrijheid van godsdienst overbodig was. Anderen, onder wie de publicist August Hans den Boef, deden er nog een schepje bovenop. Den Boef pleitte zelfs voor het afschaffen van ‘privileges’ van gelovigen.

Continue reading